Λίμνες και υγροβιότοποι χρειάζονται τη προστασία μας !

Γράφει ο Βλάχος Σταμάτιος – Στυλιανός

 

  «Είμαστε σε ένα γιγαντιαίο αυτοκίνητο που κατευθύνεται σε ένα τοίχο και όλοι μαλώνουμε που θα καθίσουμε.» _ David Suzuki, 1936 – , Καναδός περιβαλλοντολόγος

Πριν λίγες μέρες, πραγματοποίησα μία ψυχαγωγική και συνάμα εκπαιδευτική εκδρομή στη Λίμνη Δόξα, στο Νομό Κορινθίας. Πρόκειται για μία τεχνητή λίμνη (και υγροβιότοπο) σε υψόμετρο 900 μέτρων, η οποία τοποθετείται στην Αρχαίο Φενεό Κορινθίας. Σε αυτή μου την επίσκεψη συνειδητοποίησα το μεγαλείο και την αψεγάδιαστη ομορφιά της ελληνικής φύσης συγκεντρωμένη σε αυτό μαγευτικό τοπίο, σε αυτόν τον εκπληκτικό και γεμάτο χρώματα καμβά. Ταυτόχρονα, μου γεννήθηκε η ανάγκη και η υποχρέωση να συμβάλλω στη προστασία αυτού του φυσικού κάλλους και την ορθή ενημέρωση των πολιτών όσο αφορά το σεβασμό του ανθρώπου για την άγρια χλωρίδα και πανίδα.

 

Η Λίμνη Δόξα αποτελεί μία πανέμορφη περιοχή της Ορεινής Κορινθίας. Η μοναδικότητα της οφείλεται στο μεγάλο οροπέδιο που βρίσκεται ανάμεσα στα βουνά Ζήρεια και Χελμός καθώς και στα 9 χωριά που σχεδόν κυκλικά περιστοιχίζουν την περιοχή του Φενεού. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι ο Φενεός έχει χαρακτηριστεί «Κορινθιακή Ελβετία» για την εκπληκτική του ομορφιά και τη μοναδικής ομορφιάς θέση του. Είναι τεχνητή λίμνη που η κατασκευή της ολοκληρώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στηρίχτηκε στο χείμαρρο Δόξα που ρέει σε εκείνη τη περιοχή. Στο κέντρο της λίμνης υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Φανουρίου.

 

Για τη προστασία των λιμνών και συνεπώς των υγροβιότοπων (ή υγροτόπων) έχει θεσπιστεί η Διεθνής Σύμβαση Ramsar, από το όνομα της περσικής πόλης που υπογράφηκε, το 1971 και προβλέπει καθεστώς προστασίας, ορθολογικής διαχείρισης και επίβλεψης για τους Υγροβιότοπους Διεθνούς Σημασίας ως Ενδιαιτήματος Υδρόβιων Πουλιών. Σύμφωνα με το πρώτο άρθρο της: «ως υγροβιότοποι θεωρούνται οι φυσικές ή τεχνητές περιοχές αποτελούμενες από έλη με ποώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες υπόστρωμα, από τυρφώδεις περιοχές ή από νερό. Οι περιοχές αυτές είναι μονίμως ή προσωρινώς κατακλυζόμενες με νερό το οποίο είναι στάσιμο ή ρέον, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό και περιλαμβάνουν επίσης εκείνες που καλύπτονται από θαλάσσιο νερό το βάθος του οποίου κατά την αμπώτιδα δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα. Στους υγροτόπους μπορούν να περιλαμβάνονται και οι παρόχθιες ή παράκτιες ζώνες που γειτονεύουν με υγροτόπους ή με νησιά ή με θαλάσσιες υδατοσυλλογές και που είναι βαθύτερες από έξι μέτρα κατά την αμπώτιδα».

Πιο απλά, υγροβιότοποι είναι φυσικές ή τεχνητές περιοχές που κατακλύζονται μονίμως ή προσωρινά από νερό, το οποίο είναι στάσιμο ή ρέει, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται και εκείνες που καλύπτονται με θαλασσινό νερό, το βάθος του οποίου στα ρηχά τμήματα δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα. Στους υγροβιότοπους εντάσσονται: τα δέλτα (Αξιού), οι λίμνες (Κερκίνη, Μικρή Πρέσπα, Βόλβη), τα έλη (Αγ. Μάμα Χαλκιδικής), οι ποταμοί (Αλιάκμονας), οι εκβολές, οι τεχνητές λίμνες (Δόξα), οι λιμνοθάλασσες (Κοτύχι, Μεσολογγίου), οι πηγές, η παραθαλάσσια ζώνη (έως το βάθος των 6 μ.).

 

Οι υγροβιότοποι του ελλαδικού χώρου είναι ενταγμένοι στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών Natura 2000. Αποτελούν μοναδικά οικοσυστήματα και είναι πολύτιμοι, καθώς προσφέρουν πολλαπλά οφέλη. Από τις πιο σημαντικές τους περιβαλλοντικές λειτουργίες είναι ο ρόλος τους στον κύκλο του νερού μέσω του εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα και του μετριασμού του θρεπτικού και ρυπαντικού φορτίου με αποτέλεσμα τη βελτίωση της ποιότητας των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων (ενεργούν ως φίλτρα καθαρισμού ρύπων). Παράλληλα, συμβάλλουν στην προστασία από πλημμύρες και μειώνουν τις ζημιές από παγετούς και καύσωνες.

Εξίσου ουσιαστικός είναι ο ρόλος των υγροτόπων ως βιοτόπων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας. Η βιοποικιλότητα που υποστηρίζουν είναι όχι μόνο μεγάλη σε αριθμούς, αλλά και σε σημαντικότητα σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Ιδιαίτερη είναι η σημασία τους για τα είδη της ορνιθοπανίδας, καθώς αποτελούν σταθμούς ξεκούρασης, καταφυγίου και τροφής, τόπους διαχείμασης και αναπαραγωγής.

Η αξία τους ωστόσο ενέχει και κοινωνικοοικονομική διάσταση, καθώς οι υγρότοποι σχετίζονται άμεσα με ανθρώπινες δραστηριότητες όπως είναι η γεωργία, η αλιεία (παράγουν αλιεύματα) αλλά και ο οικοτουρισμός, η εκπαίδευση, η αναψυχή και η έρευνα, καθώς η αισθητική τους αξία είναι υψηλή. Είναι συνδεδεμένοι με την ιστορία της περιοχής, τη μυθολογία και τη πολιτιστική παράδοση

Αναλυτικότερα, η Λίμνη διαθέτει ένα ιδιαίτερης οικολογικής αξίας φυσικό περιβάλλον, όπου πλαισιώνεται από τους γύρω ορεινούς όγκους δημιουργώντας επιμέρους φυσικές ενότητες, που προσδίδουν ποικιλία. Παρατηρείται σημαντική ανάπτυξη της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της αλιείας και του τουρισμού στην περιοχή, συμβάλλοντας έτσι στην καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων καθώς και στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

Τα εγγειοβελτιωτικά έργα που κατασκευάστηκαν στη περιοχή, είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία υγροβιότοπου που επιβλέπεται και προστατεύεται από τη Συνθήκη Ramsar, την αποξήρανση των ελών της περιοχής εξαλείφοντας επικίνδυνες ασθένειες, όπως η ελονοσία. H κατασκευή του τεχνητού ταμιευτήρα συνέβαλλε στην σημαντική μείωση των πλημμυρικών παροχών, οι οποίες πλημμύριζαν τα σπίτια και τις διάφορες καλλιέργειες που υπήρχαν με άμεση συνέπεια την καταστροφή τους. Παρέχει νερό για άρδευση σε μεγάλη έκταση του Φενεού, ο οποίος διέπεται από έντονο γεωργικό χαρακτήρα και είναι από τους πιο παραγωγικούς νομούς της χώρας συντηρώντας την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

Η Λίμνη παρά τις πολλές αξίες της (αντιπλημμυρική, αρδευτική, αλιευτική, υγροβιότοπος σπανίων πουλιών), έχει δυνατότητες και προοπτικές, ώστε στο μέλλον να αναπτυχθούν και νέες αξίες, όπως για παράδειγμα ο οικοτουρισμός, οι περιβαλλοντικές δραστηριότητες και εκπαίδευση, η επιστημονική έρευνα κ.ά.

Α. Οικοτουρισμός : πρόκειται για ειδική μορφή τουρισμού, όπου το κύριο αντικείμενο ενδιαφέροντος του επισκέπτη-περιηγητή είναι το φυσικό περιβάλλον και ιδιαίτερα το ζωντανό περιεχόμενο του, ιδίως τα διάφορα είδη φυτών και ζώων. Είναι οικονομικά αποτελεσματικός και προωθεί την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Η λίμνη Δόξα, είτε μόνη της, είτε σε συνδυασμό με άλλα αξιόλογα κέντρα φυσιολατρικού τουρισμού στο Δήμο μπορεί να αποτελέσει δυναμικό πόλο ανάπτυξης οικοτουριστικού ρεύματος.

Β. Δημιουργία κατασκήνωσης : δημιουργία μιας κατασκηνωτικής εγκατάστασης στην περιοχή Καλύβια, η οποία μπορεί να προσφέρει μια υπαίθρια ψυχαγωγική δραστηριότητα , επαφή με το περιβάλλον και πολλαπλά οφέλη στον οικοτουρισμό της ευρύτερης περιοχής με διαφορετικά είδη κατασκήνωσης όπως :  1. Κινητή κατασκήνωση, 2. Χειμερινή κατασκήνωση  και 3. Καλοκαιρινή.

Γ. Βελτίωση βασικών υποδομών και κοινωνικών υπηρεσιών – αναβάθμιση της ποιότητας ζωής : η ποιότητα ζωής των πολιτών είναι ένα ζητούμενο που επηρεάζεται σχεδόν από το σύνολο των παραγόντων του εξωτερικού περιβάλλοντος μιας περιοχής. Στο συγκεκριμένο άξονα ωστόσο η βελτίωση της ποιότητας ζωής συνδέεται με τη βελτίωση ορισμένων βασικών υποδομών στην ευρύτερη περιοχή του Φενεού και αφορούν: εσωτερική και ενδοδημοτική οδοποιία, ύδρευση, παρεμβάσεις για τη διευκόλυνση των πεζών, καθαριότητα, υγεία, κοινωνική πρόνοια και φροντίδα.

Δ. Επιστημονική έρευνα : η Λίμνη Δόξα προσφέρεται για επιστημονική έρευνα διότι η χλωρίδα της περιοχής είναι εξαιρετικά πλούσια και ενδιαφέρουσα λόγω της μεγάλης ποικιλίας βιοτόπων που συνδυάζει η λεκάνη απορροής της λίμνης. Η ποικιλία των ειδών της ορνιθοπανίδας που ζει εκεί είναι μεγάλη και υπάρχουν σπάνια πουλιά. Τα πουλιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι βιολογικοί δείκτες της κατάστασης των φυσικών οικοσυστημάτων. Η ανθρωπογενής επίδραση πάνω στην λειτουργία του οικοσυστήματος, προσφέρει άφθονο υλικό έρευνας, αφ’ ενός για τη γνώση της κατάστασης και αφετέρου για τη θεραπεία των προβλημάτων.

 

Επιπρόσθετα, η επιστημονική έρευνα έχει τη δυνατότητα να επεκταθεί με ενδελεχή τρόπο και μεθοδολογία σε τομείς όπως:

  • Εξέταση και μέτρηση ποιότητας νερού (pH, ηλεκτρική αγωγιμότητα, αλατότητα, θερμοκρασία, οσμή, χρώμα, θολερότητα, θρεπτικά, ποσοστό διείσδυσης ηλιακής ακτινοβολίας στη στήλη του νερού, τυχόν ύπαρξη βαρέων μετάλλων).
  • Διάφορα φερτά υλικά (από υπολίμνιες και παράκτιες κατακρημνίσεις – κατολισθήσεις, τυχόν μετακινήσεις πρανών, συλλογή δειγμάτων για κοκκομετρικές αναλύσεις, από προσχώσεις).
  • Ο ρόλος της βλάστησης στο λιμναίο και παράκτιο οικοσύστημα (καταγραφή κι έλεγχος παραγωγικότητας – υδατοικανότητας εδάφους, ρητινοφόρων κωνοφόρων δένδρων, δρυς, πλατανοειδή, καταγραφή υπολίμνιας χλωρίδας).
  • Η βιολογία των ιχθύων και των υδρόβιων ασπόνδυλων (αριθμός και καταγραφή πληθυσμιακών ομάδων διαφόρων γενών και ειδών, η διατροφή τους, η αλληλεπίδραση και η συμπεριφορά τους με άλλες πληθυσμιακές ομάδες, αξιολόγηση ηλικιακής κλίμακας).
  • Κλιματικές επιδράσεις της Λίμνης στη περιοχή (επίπεδο υγρασίας, ύπαρξη κι ανάλυση φαινομένου ευτροφισμού με τοξικολογικές εξετάσεις).
  • Πρακτικές χρήσης του νερού (για άρδευση, εμπλουτισμό υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα).
  • Εξέλιξη της κύριας τροφοδοσίας με νερό της Λίμνης (χρονική – τοπική).
  • Εξέταση γεωμορφολογικού ανάγλυφου της Λίμνης (χρήση τομογράφων υποδομής πυθμένα – SBP, σόναρ πλευρικής σάρωσης – SSS, σύστημα γεωγραφικού συστήματος πληροφοριών – GIS, λήψη δειγμάτων αμμώδους υποστρώματος με πυρηνολήπτες).
  • Δημιουργία ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων, καταχώρηση και περαιτέρω ανάλυση στοιχείων από την επιτόπια έρευνα και μελέτη με τη μορφή πινάκων και γραφημάτων. Σύγκριση αυτών με στοιχεία άλλων λιμναίων οικοσυστημάτων σε σταθερή χρονική κλίμακα.

 

Απαραίτητη κι επιτακτική κρίνεται η ανάγκη για άμεση επίβλεψη αυτών των φυσικών οικοσυστημάτων και θα πρέπει να τεθούν στόχοι οι οποίοι να προσβλέπουν στην ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος και στην προστασία των στοιχείων του, στην επιδίωξη ανάπτυξης δραστηριοτήτων με βάση τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης, στη διαφύλαξη και υπεράσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτότητας.

Την προσεγμένη αξιοποίησή της σε συνεργασία με τους κατοίκους της περιοχής και τους επισκέπτες της, στην ενίσχυση των οικονομικών δραστηριοτήτων που είναι συμβατές με το προστατευμένο αντικείμενο και τέλος στην ορθολογιστική μελέτη, αναδιοργάνωση και εκσυγχρονισμό των γεωργικών και κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων με μεθόδους που δε θα υποβαθμίζουν τους φυσικούς πόρους.

Η αξία και η προστασία της ζωής, του φυσικού περιβάλλοντος και η δυνατότητα επιτακτικής διατήρησης και υπεράσπισής του προάγει τον άνθρωπο ως νοήμων ον απαλλαγμένο από αναχρονιστικού τύπου νοοτροπίες και ιδεολογίες. Προάγει τη πολιτιστική αξία του ελληνικού πολιτισμού και τρόπου ζωής, τις παραδόσεις του τόπου, το κάλλος ως πηγή έμπνευσης κι ομαλής λειτουργίας του ανθρώπινου νου και της κατανόησης του φυσικού οικοσυστήματος. Ο σύγχρονος Ρώσος γνωμικογράφος Εβγκένι Κασέγιεφ αναφέρει: «Το περιβάλλον: αυτό στο οποίο μετατρέπεται η φύση, όταν την προστατεύει ο άνθρωπος».

 

 


Βλάχος Σταμάτιος Στυλιανός _ MSc. Περιβαλλοντολόγος, διαχείριση ενέργειας & περιβάλλοντος, μέλος Οικολογικής Συνεργασίας Δήμου Παλαιού Φαλήρου ECO+