Παιδική παχυσαρκία και διατροφή

Γράφει η Κατερίνα Ρουμπάνη


neniΗ Ευρώπη είναι μετά τις ΗΠΑ, η δεύτερη ήπειρος με τα μεγαλύτερα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας σε παιδιά ανά την υφήλιο.
Το ένα στα τέσσερα παιδιά σε όλη την Ευρώπη εμφανίζει αυξημένο σωματικό βάρος. Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση, το 10.2% και το 23.7% των ελληνόπουλων (1-12 ετών) είναι αντίστοιχα παχύσαρκα και υπέρβαρα. Σε πρόσφατη μελέτη που συνέκρινε τη συχνότητα εμφάνισης παχυσαρκίας σε εφήβους σε 7 Ευρωπαϊκές χώρες (Βέλγιο, Ελλάδα, Ουγγαρία Ολλανδία, Νορβηγία, Σλοβενία και Ισπανία) η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις με τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας σε παιδιά ηλικίας 10-12 ετών, με περισσότερα από 4 στα 10 παιδιά να είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
Η παιδική παχυσαρκία είναι ένα από τα νοσήματα που χρήζει επείγουσας αντιμετώπισης διότι συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης, ήδη από την παιδική ηλικία, ινσουλινοαντίστασης και σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, υπέρτασης και δυσλιπιδαιμιών, λιπώδης διήθηση του ήπατος, μειωμένη ικανότητα για άσκηση και προβλήματα από το μυοσκελετικό και αναπνευστικό σύστημα. Μπορεί να συνδέεται και με ορισμένες επιπτώσεις στην κοινωνικο-ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών, όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνικό άγχος, συμπτώματα κατάθλιψης, αλλά και διατροφικές διαταραχές.
Οι πιο κρίσιμες περίοδοι για την εκδήλωση της παιδικής παχυσαρκίας είναι τρεις: η ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΑ , όπου οι διατροφικές συνήθειες της μητέρας πριν από τη σύλληψη και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζουν το βάρος του νεογνού. Η δεύτερη περίοδος είναι η ΗΛΙΚΙΑ ΤΩΝ 5-7 ΧΡΟΝΩΝ, οπότε προκύπτει απότομη αύξηση των λιποκυττάρων, στην ηλικία αυτή πρέπει να μπαίνουν οι βάσεις της υγιεινής διατροφής και της σωματικής δραστηριότητας. Και η τρίτη είναι η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ. Ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός για τους πρώτους 6 μήνες ζωής, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την πρόληψη της παχυσαρκίας. Συχνά και μικρά γεύματα μητρικού γάλακτος είναι ένα σωστό μοτίβο υγιούς διατροφής. Επίσης, η εξοικείωση του παιδιού στις διάφορες γεύσεις γίνεται μέσα από τις τροφές που καταναλώνει η μητέρα και περνάνε με την σειρά τους στο μητρικό γάλα.
Αλλά και τα μεγαλύτερα παιδιά για να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες όρεξης και σίτισης πρέπει να τρώνε κατά απαίτηση και όχι να πιέζονται σε αυθαίρετες ώρες και ποσότητες φαγητού που έχει ορίσει ο ενήλικας.
Επίσης, πρέπει να αποφεύγεται το μονότονο διαιτολόγιο. Η επίτευξη ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους είναι αδύνατη χωρίς ποικιλία στο καθημερινό διαιτολόγιο. Η συχνή έκθεση των παιδιών σε νέα τρόφιμα αυξάνει τη δεκτικότητά τους στη δοκιμή τους. Ωστόσο χρειάζονται αρκετές επαναλαμβανόμενες προσπάθειες (ένα παιδί μπορεί να απορρίψει έως και 10 φορές το ίδιο φαγητό προτού τελικά δεχτεί να το δοκιμάσει)!
Επίσης, εάν ένα παιδί δείχνει προτίμηση για ένα τρόφιμο και δεν θέλει κάποιο άλλο ΜΗΝ ΤΟ ΠΙΕΖΕΤΕ.
Συμβαίνει για κάποιο διάστημα να έχουν μια προτίμηση. Προσοχή στις άδειες θερμίδες: είναι αυτές που προέρχονται από απλά σάκχαρα, επιπρόσθετα συνήθως μέσα σε επεξεργασμένες τροφές – και όχι τα απλά σάκχαρα των φρούτων ή την λακτόζη του γάλακτος. Προέρχονται επίσης από κορεσμένα λιπαρά που περιλαμβάνονται σε βούτυρο, ζωικά λίπη και τηγανισμένα λάδια. Πρόκειται για τροφές που δίνουν υπερβολικά πολλές, συμπυκνωμένες θερμίδες, αλλά πολύ λίγα πράγματα σε θρεπτικά συστατικά, όπως μέταλλα, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Τα κυριότερα τρόφιμα που ενοχοποιούνται βρέθηκαν να είναι τα έτοιμα κέικ και παιδικές τροφές με απλά σάκχαρα, σακχαρώδη ποτά και το πλήρες γάλα. Επίσης η πίτσα και οι τηγανητές πατάτες. Σοκολάτες, μπισκότα, κέικ, γλυκά, γαριδάκια, χυμοί φρούτων μειώνουν την όρεξη για φαγητό, με αποτέλεσμα το παιδί να χάνει γεύματα και εσείς να αγχώνεστε. Προγραμματίστε ποιες λιχουδιές και κάθε πότε μπορούν να τις τρώνε (κάθε Σ/Κ ή 2-3 φορές την εβδομάδα). Επίσης, στην Ελλάδα είναι σύνηθες φαινόμενο παιδιά 2, 4, ακόμα και 8 ετών να καταναλώνουν πάνω από μισό λίτρο πλήρες γάλα την ημέρα, πράγμα που επιβαρύνει με άδειες θερμίδες και αφαιρεί από μια υγιή και ισορροπημένη διατροφή την κατανάλωση ποικιλίας τροφίμων από άλλες κατηγορίες.
Έτσι λοιπόν, η επαρκής και ισορροπημένη διατροφή περιλαμβάνει 3 κύρια γεύματα (πρωινό, μεσημεριανό, βραδυνό) και 2 ενδιάμεσα σνακς, τα οποία πρέπει να λαμβάνονται 2-3 ώρες πριν το κύριο γεύμα και κοντά σε δραστηριότητες του παιδιού.
Τα κυρίως γεύματα πρέπει να είναι πλήρη, δηλαδή να συνοδεύονται από λαχανικά και να περιέχουν ποικιλία θρεπτικών συστατικών, πρωτεΐνες (ψάρι, κοτόπουλο, μοσχάρι, χοιρινό, αυγό), υδατάνθρακες (ψωμί, ζυμαρικά, όσπρια, λαδερά), λίπος (κυρίως ελαιόλαδο).
Σημαντικό είναι το πρωινό γεύμα, ήδη από την παιδική ηλικία, δηλαδή καλό είναι το γάλα να συνοδεύεται πχ από δημητριακά. Μάθετε τα παιδιά να πίνουν νερό, όχι έτοιμους χυμούς και αναψυκτικά. ΜΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΕ ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ ΓΙΑ ΤΙΜΩΡΙΑ Η ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ. Τα όσπρια συνιστώνται τουλάχιστον 2 φορές/εβδομάδα και τα ζαρζαβατικά τουλάχιστον 2 φορές/εβδομάδα. Το ψάρι συνιστάται δύο φορές την εβδομάδα ή και περισσότερο. Καλή ιδέα είναι να ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΣΕ ΕΜΦΑΝΗ ΣΗΜΕΙΑ ΟΠΩΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΤΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ Η ΜΠΡΟΣΤΑ-ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΨΥΓΕΙΟ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΗΘΙΖΟΥΝ ΣΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.
Έρευνα έδειξε ότι η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών από παιδιά ηλικίας 4-5 χρονών αυξήθηκε με την παρακολούθηση κινουμένων σχεδίων τα οποία έχουν στόχο να πείσουν τα παιδιά ότι η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών επιδρά θετικά στον οργανισμό. Οι γονείς καλό είναι να χρησιμοποιείται φράσεις όπως «τα λαχανικά είναι εύγευστα» και ΟΧΙ «τα λαχανικά μας κάνουν καλό».
Παράλληλα με την εφαρμογή ενός ισορροπημένου προγράμματος διατροφής, τα παιδιά πρέπει να αυξήσουν τη φυσική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας τα παιδιά θα πρέπει να είναι φυσικά δραστήρια για τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα.
Επίσης, έχει βρεθεί ότι η παρακολούθηση τηλεόρασης άνω των 2 ωρών ημερησίως αυξάνει σημαντικά το βάρος των παιδιών.
Η τηλεόραση οδηγεί σε μείωση της φυσικής δραστηριότητας, αλλά και στην ταυτόχρονη κατανάλωση τροφής. Επίσης, τα παιδιά εκτίθενται σε διαφημίσεις – η πλειονότητα των τροφίμων που διαφημίζονται είναι χαμηλής θρεπτικής αξίας, κυρίως υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη και λίπος.
Η ανεξέλεγκτη ενασχόληση με την τεχνολογία (TV, Η/Υ) ειδικά μέχρι αργά το βράδυ, επηρεάζει την ποσότητα και την ποιότητα του ύπνου των παιδιών, έτσι οδηγεί όχι μόνο στην υπερκατανάλωση τροφής, αλλά και στη μείωση της φυσικής τους δραστηριότητας την επόμενη ημέρα, επιδράσεις που συνδέονται με την αύξηση του βάρους.


 

roubaniΡουμπάνη Αικατερίνη, Παιδίατρος, Διδάκτωρ Πανεπ. Αθηνών

 Ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου της Περούτζια (Ιταλία)
 Πτυχιακή εργασία στο Τμήμα Παιδιατρι-κής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Περούτζια με θέμα: «Προγράμματα διαπαιδαγώγησης του παιδιού με άσθμα»
 Λήψη ειδικότητας παιδιατρικής στο Γ.Ν. Παίδων Πεντέλης
 Διδακτορική διατριβή στην Γαστρεντε-ρολογική μονάδα του νοσ Παίδων «Η Αγία Σοφία» με θέμα: «Μελέτη της λοίμωξης από Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού στα παιδιά»
 Ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις σε περιοδικά (Journal Helicobacter, Journal of Clinical Microbiology, Journal of Human κλπ)
 Πολλαπλές ελληνικές προφορικές και γραπτές ανακοινώσεις όπως: «Συχνότητα και επιδημιολογία της παχυσαρκίας στα παιδιά της Νοτιοανατολικής Αττικής. Ο ρόλος του παιδιάτρου» (45ο Πανελλήνιο Παιδιατρικό Συνέδριο),…
 2 Ετήσια βραβεία ΕΕΜΕΠ Καλύτερης Ξενόγλωσσης δημοσίευσης Έλληνα ερευνητή (15Ο και 16Ο Ελληνικό Συ-νέδριο για το Ελικοβακτηρίδιο του Πυλωρού 2010 και 2011 αντίστοιχα)
 Διατηρεί Παιδιατρικό ιατρείο στο Π.Φάληρο Ελ.Βενιζέλου 271